অসমীয়া ব্যাকৰণ — বাচ্য পৰিবৰ্তন (Voice Change) সম্পূৰ্ণ নোটছ আৰু ১৫টা MCQ
১. বাচ্য (Voice) কি?
বাক্যত ক্ৰিয়াৰ কৰ্তা (subject), কৰ্ম (object) আৰু ক্ৰিয়া পদৰ (verb) পাৰস্পৰিক সম্বন্ধ প্ৰকাশ কৰা ক্ৰিয়াৰ ৰূপকে "বাচ্য" (Voice) বোলা হয়। অসমীয়া ব্যাকৰণত বাচ্য তিনি প্ৰকাৰৰ: কৰ্তৃবাচ্য, কৰ্মবাচ্য আৰু ভাববাচ্য। ইংৰাজী ব্যাকৰণত মাত্ৰ Active আৰু Passive — এই দুই প্ৰকাৰৰ Voiceহে থাকে, কিন্তু অসমীয়া (আৰু বাংলা, উড়িয়াৰ দৰে ভাষা)ত তৃতীয় প্ৰকাৰ "ভাববাচ্য"ও আছে, যাক পৰীক্ষাত সঘনাই প্ৰশ্ন কৰা হয়।
২. বাচ্যৰ তিনি প্ৰকাৰ
(ক) কৰ্তৃবাচ্য (Active Voice)
যি বাচ্যত ক্ৰিয়াপদে কৰ্তাৰ কাম বা কাৰ্যক প্ৰধান্য দিয়ে আৰু ক্ৰিয়া কৰ্তাৰ পুৰুষ ও বচন অনুসৰি পৰিবৰ্তিত হয়, তাক কৰ্তৃবাচ্য বোলে। উদাহৰণ: "ৰাম ভাত খায়।" — ইয়াত "ৰাম" কৰ্তা, "ভাত" কৰ্ম, আৰু ক্ৰিয়া "খায়" কৰ্তাৰ পুৰুষ অনুসৰি হৈছে।
(খ) কৰ্মবাচ্য (Passive Voice)
যি বাচ্যত কৰ্মই (object) প্ৰাধান্য পায় আৰু ব্যাকৰণিক কৰ্তাৰ স্থান লয়, আনহাতে প্ৰকৃত কৰ্তা "দ্বাৰা" পদৰ সৈতে গৌণ হৈ যায়, তাক কৰ্মবাচ্য বোলে। উদাহৰণ: "ৰামৰ দ্বাৰা ভাত খোৱা হয়।" — ইয়াত "ভাত" এতিয়া ব্যাকৰণিক কৰ্তাৰ স্থানত আছে।
(গ) ভাববাচ্য (Impersonal Voice)
যি বাচ্যত ক্ৰিয়াৰ কৰ্তা বা কৰ্ম কোনোটোৱেই ব্যাকৰণিক কৰ্তা নহয়, বৰঞ্চ ক্ৰিয়াৰ "ভাৱ" বা সামৰ্থ্য/অসামৰ্থ্যকহে প্ৰাধান্য দিয়া হয়, তাক ভাববাচ্য বোলে। ই সাধাৰণতে অকৰ্মক ক্ৰিয়াৰ (Intransitive Verb) সৈতে ব্যৱহাৰ হয় আৰু কৰ্তা সম্বন্ধ পদত (ষষ্ঠী বিভক্তি "ৰ") থাকে। উদাহৰণ: "তাৰ হঁহা নাযায়।" (সি হাঁহিব নোৱাৰে) — ইয়াত "তাৰ" সম্বন্ধ পদত আছে, ক্ৰিয়া কোনো নিৰ্দিষ্ট কৰ্তা বা কৰ্মৰ পুৰুষ-বচন অনুসৰি নহয়।
৩. কৰ্তৃবাচ্যৰ পৰা কৰ্মবাচ্যলৈ পৰিবৰ্তনৰ নিয়ম
- কৰ্তৃবাচ্যৰ কৰ্ম (Object) কৰ্মবাচ্যত ব্যাকৰণিক কৰ্তাৰ (Subject) স্থান লয়।
- কৰ্তৃবাচ্যৰ কৰ্তাৰ (Subject) পিছত "দ্বাৰা" বা "ৰ দ্বাৰা" পদ যোগ কৰা হয় (যেনে ৰাম → ৰামৰ দ্বাৰা)।
- ক্ৰিয়াপদ "হোৱা" সহায়ক ক্ৰিয়াৰ সৈতে যুক্ত হৈ পৰিবৰ্তিত হয় — যেনে "খোৱা হয়", "লিখা হৈছিল", "কৰা হ'ব"।
- বাক্যৰ কাল (Tense) কৰ্তৃবাচ্য আৰু কৰ্মবাচ্য দুয়োটাতে একে থাকিব লাগে — মাত্ৰ ক্ৰিয়াৰ গঠন সলনি হয়, অৰ্থ নহয়।
- ক্ৰিয়াৰ পুৰুষ ও বচন এতিয়া নতুন ব্যাকৰণিক কৰ্তা (আগৰ কৰ্ম) অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত হয়।
৪. বিভিন্ন কালৰ (Tense) উদাহৰণ
| কাল | কৰ্তৃবাচ্য | কৰ্মবাচ্য |
|---|---|---|
| সাধাৰণ বৰ্তমান | সি ভাত খায় | তাৰ দ্বাৰা ভাত খোৱা হয় |
| সাধাৰণ অতীত | সি ভাত খালে | তাৰ দ্বাৰা ভাত খোৱা হৈছিল |
| সাধাৰণ ভৱিষ্যৎ | সি ভাত খাব | তাৰ দ্বাৰা ভাত খোৱা হ'ব |
| ঘটমান বৰ্তমান | সি ভাত খাই আছে | তাৰ দ্বাৰা ভাত খোৱা হৈ আছে |
| পূৰ্ণ বৰ্তমান | সি ভাত খাইছে | তাৰ দ্বাৰা ভাত খোৱা হৈছে |
৫. প্ৰশ্নবাচক আৰু আদেশবাচক বাক্যৰ বাচ্য পৰিবৰ্তন
প্ৰশ্নবাচক বাক্য: "তুমি কি খোৱা?" (কৰ্তৃবাচ্য) → "তোমাৰ দ্বাৰা কি খোৱা হয়?" (কৰ্মবাচ্য)। প্ৰশ্নবাচক শব্দ (কি, ক'ত, কেনেকৈ) বাক্যৰ যথাস্থানতে থাকে, কেৱল কৰ্তা-কৰ্মৰ স্থান সলনি হয়।
আদেশবাচক বাক্য: "কিতাপখন পঢ়া।" (কৰ্তৃবাচ্য/আদেশ) → "কিতাপখন পঢ়া হওক।" (কৰ্মবাচ্য)। আদেশবাচক বাক্যৰ কৰ্মবাচ্যত সাধাৰণতে "হওক" ক্ৰিয়া ব্যৱহাৰ হয়।
ভাববাচ্যৰ অতিৰিক্ত উদাহৰণ: "মই যাব পাৰো" → ভাববাচ্যত "মোৰ যোৱা যায়"। "তেওঁ কান্দিব নোৱাৰে" → "তেওঁৰ কমা নাযায়" (এই ধৰণৰ বাক্যত সামৰ্থ্য/অসামৰ্থ্যৰ ভাৱ প্ৰকাশ পায়, কোনো নিৰ্দিষ্ট কৰ্তা প্ৰাধান্য নাপায়)।
🔥 ভাষা সহ সম্পূৰ্ণ ADRE পাঠ্যক্ৰমৰ মক টেষ্ট আৰম্ভ কৰক — মাত্ৰ ₹১০ ডেইলী ফুল টেষ্ট · বিষয়ভিত্তিক টেষ্ট · পাৰফৰমেন্স বিশ্লেষণ৬. অনুশীলনী MCQ পৰীক্ষা (১৫টা প্ৰশ্ন)
অসমীয়া ব্যাকৰণত বাচ্য কেইপ্ৰকাৰৰ?
- ক) দুই প্ৰকাৰৰ
- খ) তিনি প্ৰকাৰৰ ✅
- গ) চাৰি প্ৰকাৰৰ
- ঘ) পাঁচ প্ৰকাৰৰ
অসমীয়া ব্যাকৰণত বাচ্য তিনি প্ৰকাৰৰ — কৰ্তৃবাচ্য, কৰ্মবাচ্য আৰু ভাববাচ্য। ভাববাচ্য অসমীয়াৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য, যি ইংৰাজীত নাথাকে।
"সি কিতাপখন পঢ়িছে" — ইয়াৰ কৰ্মবাচ্য ৰূপ কি হ'ব?
- ক) সি কিতাপখন পঢ়া হৈছে
- খ) তাৰ দ্বাৰা কিতাপখন পঢ়া হৈছে ✅
- গ) কিতাপখনে তাক পঢ়িছে
- ঘ) তাৰ কিতাপ পঢ়া নাযায়
কৰ্মবাচ্যত কৰ্ম "কিতাপখন" ব্যাকৰণিক কৰ্তাৰ স্থান লয় আৰু কৰ্তা "সি"ৰ পিছত "দ্বাৰা" পদ যোগ কৰি "তাৰ দ্বাৰা" হয়, ক্ৰিয়া "পঢ়া হৈছে" ৰূপত পৰিবৰ্তিত হয়।
কৰ্মবাচ্যত কৰ্তাৰ পিছত সাধাৰণতে কি পদ ব্যৱহাৰ হয়?
- ক) লৈ
- খ) দ্বাৰা ✅
- গ) ৰ পৰা
- ঘ) লগত
কৰ্মবাচ্যত ব্যাকৰণিক কৰ্তা (মূল কৰ্ম)ৰ কাৰ্য সম্পাদনকাৰী প্ৰকৃত কৰ্তাক "দ্বাৰা" পদৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হয়, যেনে "ৰামৰ দ্বাৰা ভাত খোৱা হয়"।
"তাৰ হঁহা নাযায়" — এই বাক্যটো কোনটো বাচ্যৰ উদাহৰণ?
- ক) কৰ্তৃবাচ্য
- খ) কৰ্মবাচ্য
- গ) ভাববাচ্য ✅
- ঘ) মিশ্ৰ বাচ্য
এই বাক্যত কোনো নিৰ্দিষ্ট কৰ্তা বা কৰ্মই ব্যাকৰণিক কৰ্তাৰ স্থান লোৱা নাই, বৰঞ্চ "হাঁহিব নোৱাৰাৰ" ভাৱ প্ৰকাশ পাইছে, সেয়েহে ই ভাববাচ্যৰ উদাহৰণ।
"ৰাম ভাত খায়" বাক্যটোত "ৰাম" ব্যাকৰণিকভাৱে কি?
- ক) কৰ্তা (Subject) ✅
- খ) কৰ্ম (Object)
- গ) ক্ৰিয়া (Verb)
- ঘ) বিশেষণ (Adjective)
"ৰাম" এই বাক্যত ক্ৰিয়া "খায়" সম্পাদন কৰা ব্যক্তি, সেয়েহে ই বাক্যৰ কৰ্তা। "ভাত" ইয়াত কৰ্ম।
কৰ্তৃবাচ্যৰ কৰ্ম (Object) কৰ্মবাচ্যত পৰিণত হ'লে কি হয়?
- ক) ক্ৰিয়া হয়
- খ) ব্যাকৰণিক কৰ্তা (Subject) হয় ✅
- গ) বিশেষণ হয়
- ঘ) কোনো পৰিৱৰ্তন নহয়
কৰ্মবাচ্যৰ মূল নিয়মেই হৈছে কৰ্তৃবাচ্যৰ কৰ্ম নতুন বাক্যত ব্যাকৰণিক কৰ্তাৰ স্থান লোৱা, আনহাতে প্ৰকৃত কৰ্তা "দ্বাৰা" পদৰ সৈতে গৌণ হৈ যোৱা।
"তেওঁ গান গাইছিল" ইয়াৰ কৰ্মবাচ্য ৰূপ কি হ'ব?
- ক) তেওঁ গান গোৱা হৈছিল
- খ) তেওঁৰ দ্বাৰা গান গোৱা হৈছিল ✅
- গ) গানে তেওঁক গাইছিল
- ঘ) তেওঁৰ গোৱা নাযায়
সাধাৰণ অতীত কালৰ কৰ্তৃবাচ্য বাক্যক কৰ্মবাচ্যলৈ নিলে "দ্বাৰা" পদ যোগ হয় আৰু ক্ৰিয়া "গোৱা হৈছিল" ৰূপ লয়, কালটো অপৰিবৰ্তিত থাকে।
ভাববাচ্য সাধাৰণতে কি ধৰণৰ ক্ৰিয়াৰ সৈতে ব্যৱহাৰ হয়?
- ক) সকৰ্মক ক্ৰিয়া
- খ) অকৰ্মক ক্ৰিয়া ✅
- গ) যৌগিক ক্ৰিয়া
- ঘ) প্ৰযোজক ক্ৰিয়া
ভাববাচ্য সাধাৰণতে অকৰ্মক ক্ৰিয়া (Intransitive Verb)ৰ সৈতে ব্যৱহাৰ হয়, বিশেষকৈ সামৰ্থ্য বা অসামৰ্থ্য বুজাবলৈ, যেনে "যোৱা", "হাঁহা", "কমা" আদি ক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত।
"তুমি কি খোৱা?" ইয়াৰ কৰ্মবাচ্য প্ৰশ্নবাচক ৰূপ কি?
- ক) তুমি কি খোৱা হয়?
- খ) তোমাৰ দ্বাৰা কি খোৱা হয়? ✅
- গ) কি তোমাক খায়?
- ঘ) তোমাৰ খোৱা নাযায়?
প্ৰশ্নবাচক বাক্যৰ কৰ্মবাচ্য কৰোঁতে প্ৰশ্নবাচক শব্দ "কি" যথাস্থানতে ৰয়, কেৱল কৰ্তা "তুমি"ৰ পিছত "দ্বাৰা" যোগ হৈ "তোমাৰ দ্বাৰা" হয় আৰু ক্ৰিয়া "খোৱা হয়" ৰূপ লয়।
"কিতাপখন পঢ়া" (আদেশ) ইয়াৰ কৰ্মবাচ্য কি হ'ব?
- ক) কিতাপখনে পঢ়িছে
- খ) কিতাপখন পঢ়া হওক ✅
- গ) কিতাপখনৰ পঢ়া নাযায়
- ঘ) কিতাপখন পঢ়া হৈছে
আদেশবাচক বাক্যৰ কৰ্মবাচ্যত সাধাৰণতে "হওক" ক্ৰিয়া ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যেনে "কিতাপখন পঢ়া হওক", "কামটো কৰা হওক" আদি।
কৰ্মবাচ্যৰ ক্ৰিয়া গঠনত কোনটো সহায়ক ক্ৰিয়া প্ৰায়ে ব্যৱহাৰ হয়?
- ক) আছে
- খ) হোৱা ✅
- গ) থকা
- ঘ) যোৱা
কৰ্মবাচ্যৰ ক্ৰিয়া সাধাৰণতে মূল ক্ৰিয়াৰ লগত "হোৱা" সহায়ক ক্ৰিয়া যোগ কৰি গঠন কৰা হয় — যেনে "খোৱা হয়", "লিখা হৈছিল", "কৰা হ'ব"।
"সি হাঁহিব নোৱাৰে" ইয়াৰ ভাববাচ্য ৰূপ কি হ'ব?
- ক) তাৰ দ্বাৰা হাঁহি পোৱা যায়
- খ) তাৰ হঁহা নাযায় ✅
- গ) সি হাঁহি থাকে
- ঘ) হাঁহিয়ে তাক আক্ৰমণ কৰে
ভাববাচ্যত কৰ্তা "সি" সম্বন্ধ পদ "ৰ" যুক্ত হৈ "তাৰ" হয়, আৰু ক্ৰিয়া "নোৱাৰে"ৰ পৰিৱৰ্তে "নাযায়" ৰূপ লয়, যিয়ে অসামৰ্থ্যৰ ভাৱ প্ৰকাশ কৰে।
ভাববাচ্যত কৰ্তা সাধাৰণতে কি বিভক্তিত থাকে?
- ক) প্ৰথমা বিভক্তি
- খ) দ্বিতীয়া বিভক্তি
- গ) সম্বন্ধ পদ (ষষ্ঠী বিভক্তি "ৰ") ✅
- ঘ) সপ্তমী বিভক্তি
ভাববাচ্যত কৰ্তা সাধাৰণতে সম্বন্ধ পদ অৰ্থাৎ ষষ্ঠী বিভক্তি "ৰ" ত থাকে, যেনে "মোৰ", "তোমাৰ", "তাৰ" আদি।
"সি লিখিব" (ভৱিষ্যৎ কাল) ইয়াৰ কৰ্মবাচ্য ৰূপ কি?
- ক) তাৰ লিখা নাযায়
- খ) তাৰ দ্বাৰা লিখা হ'ব ✅
- গ) সি লিখিছিল
- ঘ) লিখাখনে তাক লিখিব
ভৱিষ্যৎ কালৰ কৰ্তৃবাচ্য "সি লিখিব"ক কৰ্মবাচ্যলৈ নিলে "তাৰ দ্বাৰা লিখা হ'ব" হয়, কাল (ভৱিষ্যৎ) অপৰিবৰ্তিত থাকে।
অসমীয়া "বাচ্য" শব্দৰ ইংৰাজী প্ৰতিশব্দ কি?
- ক) Voice ✅
- খ) Tense
- গ) Mood
- ঘ) Gender
অসমীয়া ব্যাকৰণৰ "বাচ্য" শব্দৰ ইংৰাজী প্ৰতিশব্দ হৈছে "Voice", যিয়ে ক্ৰিয়াৰ কৰ্তা-কৰ্ম সম্বন্ধৰ ৰূপ প্ৰকাশ কৰে।
🔗 সম্পৰ্কিত অধ্যয়ন সামগ্ৰী
❓ সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন (FAQ)
অসমীয়া ব্যাকৰণত বাচ্য কেইপ্ৰকাৰৰ?
অসমীয়া ব্যাকৰণত বাচ্য তিনি প্ৰকাৰৰ — কৰ্তৃবাচ্য, কৰ্মবাচ্য আৰু ভাববাচ্য। ভাববাচ্য অসমীয়া ভাষাৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য।
কৰ্মবাচ্যত কৰ্তাৰ পিছত কি পদ ব্যৱহাৰ হয়?
কৰ্মবাচ্যত কৰ্তাৰ পিছত সাধাৰণতে "দ্বাৰা" পদ যোগ কৰা হয়, যেনে "ৰামৰ দ্বাৰা ভাত খোৱা হয়"।
ভাববাচ্য কি আৰু ই ক'ত ব্যৱহাৰ হয়?
ভাববাচ্য এনে এক বাচ্য যত ক্ৰিয়াৰ কৰ্তা বা কৰ্ম কোনোটোৱেই ব্যাকৰণিক কৰ্তা নহয়; ই সাধাৰণতে অকৰ্মক ক্ৰিয়াৰ সৈতে সামৰ্থ্য/অসামৰ্থ্য বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হয়, যেনে "তাৰ হঁহা নাযায়"।
এই নোটছ আৰু MCQ বিনামূলীয়া নেকি?
হয়, এই সম্পূৰ্ণ নোটছ আৰু ১৫টা MCQ সম্পূৰ্ণ বিনামূলীয়া। গঠনমূলক ডেইলী মক টেষ্টৰ বাবে ADRE Online Test Series Launch Offer মাত্ৰ ₹১০ত পোৱা যায়।
দৈনিক বিনামূলীয়া নোটছ আৰু আপডেট কেনেকৈ পাম?
আমাৰ WhatsApp চেনেলত যোগদান কৰি প্ৰতিদিনৰ বিনামূলীয়া কাৰেণ্ট এফেয়াৰ্স, নোটছ আৰু পৰীক্ষাৰ আপডেট পাব পাৰি।
প্ৰামাণিক অসমীয়া ব্যাকৰণ পুস্তক আৰু SCERT পাঠ্যক্ৰমৰ ভিত্তিত সাজু কৰা, TET/ADRE পৰীক্ষাৰ্থীৰ বাবে সঠিকতা পৰীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰা।
তথ্যসূত্ৰ: প্ৰামাণিক অসমীয়া ব্যাকৰণ গ্ৰন্থ, SCERT অসম পাঠ্যপুথি, অসম সাহিত্য সভাৰ ভাষা সম্পদ। এই নোটছ শিক্ষামূলক উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।
